Ăn dặm BLW là gì?
Mang thai là một trong những giai đoạn cơ thể người phụ nữ trải qua nhiều thay đổi nội tiết tố nhất trong cuộc đời. Chỉ trong vài tuần đầu sau khi thụ thai, hàng loạt hormone bắt đầu tăng hoặc giảm để giúp phôi thai làm tổ, duy trì thai kỳ, hỗ trợ sự phát triển của em bé và chuẩn bị cho quá trình sinh con cũng như nuôi con bằng sữa mẹ.
Chính những thay đổi này cũng là nguyên nhân khiến mẹ bầu gặp nhiều triệu chứng quen thuộc như mệt mỏi, buồn ngủ, buồn nôn, táo bón, ợ nóng, thay đổi cảm xúc hay đau vùng chậu. Hiểu được vai trò của từng hormone sẽ giúp bạn nhìn nhận những thay đổi này như một phần tự nhiên của thai kỳ thay vì quá lo lắng.
Hormone nào thay đổi trong thai kỳ?
Trong thai kỳ, nhiều hormone cùng phối hợp để hỗ trợ sự phát triển của mẹ và em bé, trong đó quan trọng nhất là:
hCG (Human Chorionic Gonadotropin)
Progesterone
Estrogen
Relaxin
Oxytocin
Prolactin
Ngoài ra còn có nhiều hormone khác như hormone nhau thai (hPL), hormone tuyến giáp, insulin và cortisol cũng thay đổi để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thai kỳ.
hCG - Hormone đầu tiên báo hiệu mang thai
Nếu bạn từng sử dụng que thử thai, thì chính hormone hCG là thứ mà que thử phát hiện.
hCG được tạo ra từ đâu?
Sau khi trứng được thụ tinh và làm tổ trong tử cung, các tế bào sẽ hình thành nhau thai và bắt đầu tiết hCG.
Hormone này xuất hiện trong máu và nước tiểu rất sớm, thường khoảng 6-10 ngày sau khi thụ thai.
Vai trò của hCG
Trong những tuần đầu của thai kỳ, hCG có nhiệm vụ:
duy trì hoạt động của hoàng thể trong buồng trứng
kích thích hoàng thể tiếp tục sản xuất progesterone và estrogen
giúp niêm mạc tử cung không bong ra
hỗ trợ thai làm tổ và phát triển
Khi nhau thai phát triển hoàn thiện (khoảng tuần 10-12), nó sẽ tự sản xuất đủ estrogen và progesterone, lúc này nồng độ hCG bắt đầu giảm dần.
hCG và tình trạng ốm nghén
Nồng độ hCG tăng rất nhanh trong tam cá nguyệt đầu tiên và được cho là một trong những yếu tố góp phần gây buồn nôn, nôn nghén, nhạy cảm với mùi, chán ăn ở một số mẹ bầu
Tuy nhiên, mức độ ốm nghén khác nhau ở mỗi người và không chỉ phụ thuộc vào hCG.
Progesterone - Hormone bảo vệ thai kỳ
Progesterone được xem là một trong những hormone quan trọng nhất trong suốt thai kỳ.
Trong những tuần đầu: Progesterone được sản xuất bởi hoàng thể.
Từ khoảng cuối tam cá nguyệt đầu tiên: Nhau thai trở thành nguồn sản xuất progesterone chính.
Vai trò của progesteron
Progesterone giúp:
duy trì lớp niêm mạc tử cung để nuôi thai
giảm co bóp tử cung, hạn chế nguy cơ sảy thai sớm
chuẩn bị tuyến vú cho quá trình tiết sữa
điều hòa miễn dịch để cơ thể mẹ chấp nhận thai nhi
Vì sao mẹ bầu hay buồn ngủ?
Một trong những nguyên nhân là progesterone.
Hormone này có tác dụng làm thư giãn hệ thần kinh, khiến nhiều mẹ bầu:
luôn cảm thấy buồn ngủ
thiếu năng lượng
muốn ngủ nhiều hơn bình thường
Đây là phản ứng sinh lý bình thường, đặc biệt trong 3 tháng đầu khi cơ thể đang thích nghi với thai kỳ.
Vì sao dễ táo bón?
Progesterone làm giãn cơ trơn.
Điều này giúp tử cung ổn định hơn nhưng đồng thời cũng làm:
nhu động ruột chậm lại
thức ăn di chuyển lâu hơn
phân khô hơn
Kết quả là mẹ bầu dễ bị táo bón.
Vì sao dễ ợ nóng?
Progesterone còn làm giãn cơ vòng giữa thực quản và dạ dày.
Do đó, axit dạ dày dễ trào ngược lên thực quản hơn, gây cảm giác nóng rát hoặc ợ chua, đặc biệt khi thai lớn dần và tử cung chèn ép dạ dày.
Estrogen - Hormone hỗ trợ sự phát triển của mẹ và em bé
Trong thai kỳ, nồng độ estrogen tăng liên tục và đạt mức cao nhất ngay trước khi sinh.
Estrogen giúp:
tử cung phát triển theo sự lớn lên của thai nhi
tăng lưu lượng máu đến tử cung
phát triển các ống dẫn sữa trong tuyến vú
hỗ trợ sự phát triển của nhau thai
tăng lưu lượng máu toàn cơ thể
Một số thay đổi như:
da hồng hào hơn
tăng sắc tố da
mọc tóc dày hơn
tăng tiết dịch âm đạo
đều có liên quan đến sự gia tăng estrogen.
Relaxin - Hormone chuẩn bị cho quá trình sinh
Relaxin được tiết ra từ hoàng thể và sau đó là nhau thai.
Đúng như tên gọi, hormone này giúp các mô liên kết trở nên mềm và linh hoạt hơn.
Vai trò của relaxin gồm:
làm mềm cổ tử cung
làm giãn dây chằng vùng chậu
giúp khớp chậu linh hoạt hơn
tạo điều kiện thuận lợi cho em bé đi qua đường sinh
Tuy nhiên, relaxin cũng khiến các khớp trên toàn cơ thể kém ổn định hơn.
Đó là lý do nhiều mẹ bầu cảm thấy:
đau vùng chậu
đau lưng
đau khớp háng
dễ mất thăng bằng hơn
Đây cũng là lý do khi tập yoga hoặc vận động trong thai kỳ, mẹ không nên cố gắng kéo giãn quá mức dù cảm thấy cơ thể linh hoạt hơn.
Oxytocin - Hormone của chuyển dạ và sự gắn kết
Oxytocin được biết đến là “hormone của tình yêu”, nhưng trong thai kỳ và sau sinh, hormone này còn có nhiều vai trò quan trọng.
Khi chuyển dạ
Oxytocin kích thích các cơn co tử cung.
Các cơn co lại kích thích cơ thể tiết thêm oxytocin, tạo thành một vòng phản hồi tích cực giúp quá trình sinh diễn ra hiệu quả hơn.
Sau sinh
Oxytocin tiếp tục giúp:
tử cung co hồi
giảm nguy cơ băng huyết sau sinh
hỗ trợ phản xạ tiết sữa khi em bé bú
Ngoài ra, oxytocin còn góp phần tăng sự gắn kết giữa mẹ và em bé thông qua việc ôm ấp, da kề da và cho con bú.
Prolactin - Hormone chuẩn bị cho việc nuôi con bằng sữa mẹ
Ngay trong thai kỳ, prolactin đã bắt đầu tăng dần.
Hormone này giúp:
phát triển tuyến sữa
chuẩn bị quá trình sản xuất sữa
Tuy nhiên, trong thời gian mang thai, estrogen và progesterone vẫn ở mức rất cao nên chúng ức chế việc tiết nhiều sữa.
Sau khi sinh, estrogen và progesterone giảm mạnh, prolactin sẽ phát huy tác dụng rõ rệt hơn và kích thích sản xuất sữa.
Mỗi lần em bé bú mẹ, prolactin lại được tiết ra nhiều hơn để duy trì nguồn sữa.
Làm thế nào để hỗ trợ cơ thể trong giai đoạn hormone thay đổi?
Bạn không thể ngăn các hormone thay đổi trong thai kỳ, nhưng có thể hỗ trợ cơ thể thích nghi tốt hơn bằng cách:
Ăn uống cân bằng, đa dạng và đủ năng lượng.
Bổ sung vitamin và khoáng chất theo hướng dẫn của bác sĩ.
Uống đủ nước và tăng chất xơ để hạn chế táo bón.
Duy trì vận động phù hợp như đi bộ hoặc yoga dành cho bà bầu.
Ngủ đủ và nghỉ ngơi khi cơ thể cần.
Thực hành các kỹ thuật thư giãn như hít thở, thiền hoặc yoga.
Chia sẻ cảm xúc với người thân và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần.
Các câu hỏi thường gặp
1. Vì sao tâm trạng mẹ bầu dễ thay đổi?
Trong thai kỳ, estrogen và progesterone đều tăng cao.
Hai hormone này có ảnh hưởng đến các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin và dopamine, từ đó tác động đến cảm xúc.
Bên cạnh đó, những yếu tố như: thiếu ngủ, mệt mỏi, thay đổi ngoại hình, lo lắng về thai kỳ, áp lực công việc và gia đình,… cũng góp phần khiến tâm trạng thay đổi.
Việc cảm thấy dễ xúc động hoặc nhạy cảm hơn trong thai kỳ là điều khá phổ biến và không có nghĩa là bạn đang gặp vấn đề về tâm lý.
2. Sau sinh, hormone thay đổi như thế nào?
Sau khi nhau thai được lấy ra khỏi cơ thể, estrogen và progesterone giảm rất nhanh chỉ trong vài ngày.
Trong khi đó:
prolactin tăng để kích thích tạo sữa
oxytocin tăng mỗi khi mẹ cho con bú
Sự thay đổi nội tiết đột ngột này là một trong những nguyên nhân khiến cơ thể và cảm xúc cần thời gian để thích nghi sau sinh.
3. Baby blues và trầm cảm sau sinh có liên quan đến hormone không?
Có, nhưng hormone không phải là nguyên nhân duy nhất.
Baby blues
Khoảng 50-80% phụ nữ sau sinh trải qua tình trạng baby blues.
Biểu hiện thường xuất hiện trong vài ngày đầu sau sinh:
dễ khóc
xúc động
lo lắng
thay đổi cảm xúc
mệt mỏi
Baby blues thường tự cải thiện trong vòng khoảng hai tuần khi cơ thể dần thích nghi với sự thay đổi hormone và nhịp sống mới.
Trầm cảm sau sinh
Trầm cảm sau sinh là một bệnh lý cần được quan tâm.
Ngoài sự thay đổi hormone, còn có nhiều yếu tố khác như:
tiền sử trầm cảm
căng thẳng kéo dài
thiếu sự hỗ trợ
thiếu ngủ nghiêm trọng
khó khăn trong việc chăm sóc em bé
Nếu cảm giác buồn bã, mất hứng thú hoặc tuyệt vọng kéo dài trên hai tuần, ảnh hưởng đến việc chăm sóc bản thân hoặc em bé, người mẹ nên được thăm khám bởi bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần để được hỗ trợ kịp thời.
